حسام | حس من

هنر لیبرال تار و پود ما را می‌سازد – اخبار سینمای ایران و جهان

۲۲ اسفند ۱۳۹۶

حس من: می‌توان گفت در تار و پود تعلیم و پرورش و تعلیم عالی جامعه ایرانی معرفت هنر لیبرالی نفوذ و رسوب پیدا کـــرده هست و راه طولانی برای برون رفت از این وضعیت پیچیده و دشوار را پیش رو داریم.

لیبرال یا لیبرالیسم واژه‌ای هست که شاید بارها شنیده باشید. این واژه در اذهان نخبگان و رویدادگان فکری و فرهنگی جامعه ما از تعاریف و تعابیر متفاوتی شکل گرفته هست. در بین آقام و توده جامعه نیز  این واژه و هم خانواده‌های این واژگان غربی به تناوب به گوششان رسیده هست. اما عمق معرفتی زیادی ندارد. شاید توده و عوام جامعه، لیبرالی زیست کنند و هیج هشداری از این واژگان نداشته باشند؛ اما نخبگان در این موقعیت، آگاهی نسبی به این گونه از سبک خانومدگی دارند. در ابتدای ورود به طرح این مسئله به نظر می‌آمد که هنر لیبرال به حوزه هنر اختصاص پیدا می‌کند، اما با تامل و مطالعه افزایش دامنه هنر لیبرال و فرآیند تعلیم در این زمینه را فراتر از حد و حدود حوزه هنر و مختصات آن یافتیم. هنر لیبرال یکی  از قدیمی‌ترین موضوعات مورد مطالعه در جهان هست. این فرآیند به یونانیان بهستان بازمی‌گردد که تحصیلات هنر لیبرال را مقصود یک فرد تحصیل کـــرده می‌دانستند.

تاریخچه مختصری از تعلیم هنرهای لیبرال 

در عصر کلاسیک (زمانی که یونان و روم بهستان روابط بین الملل داشتند)، هنرهای لیبرال، تعلیم اساسی برای یک فرد آزاد در خانومدگی منطقهی بود. در آن زمان، این امر مستلزم توانایی شرکت در بحث‌های عمومی، دفاع از خود و خدمت در دادگاه و هیات داوران و انجام خدمت نظامی بود. در این زمان، هنرهای لیبرال تنها سه موضوع را شامل می‌انجام گرفت: گرامر، شعر و منطق، و به طور کلی به عنوان «trivium» شناخته انجام گرفته هست. این پدیده در قرون وسطی گسترش یافت و چهار موضوع دیگر را شامل انجام گرفت: ریاضیات، هندسه، موسیقی و نجوم، به نام«quadriviumk» نام گذاری انجام گرفت. به طور کلی این هفت هنر لیبرال  پلن‌های تعلیمی قرون وسطی را شامل می‌شوند.

لیبرالیسم اباحی‌گری هست. همانطور که «کتی بیلت»، دانش پژوه کلاسیک، می‌گوید: “آرتس لیبرال لاتین، به مهارت‌های مورد نیاز یک آقا آزاد – یعنی مهارت‌های یک منطقهوند اشاره می کند. ” هنر در جهان یونانی و رومی، تکنیک مدرن به معنای مهارت یا دانش کاربردی بود. اما دنبال هنرهای لیبرال در این دوران، تولید فردیتی هست که در زمینه‌های مختلف فکری، اخلاقی و در زیادی از زمینه‌های دیگر شکل گیرد.

گرچه پلن‌های درسی لیبرال دارای گزینه‌های به روز انجام گرفته از طیف وسیعی از موضوعات هست، اما همچنان اهداف اصلی پلن‌های درسی  را که توسط دانشگاه‌های قرون وسطایی تدریس می‌انجام گرفت را حفظ کـــرده هست. این پلن‌ها  برای توسعه افراد و دانش عمومی آنها با طیف وسیعی از موضوعات و با تسلط بر مهارت‌های قابل انتقال هست. توده لیبرالی تبدیل به “منطقهوندان جهانی” خواهند انجام گرفت، با توانایی تعلیم و یادگیری مادام العمر و تبدیل انجام گرفتن به اعضای ارزشمند جوامع لیبرال خود.

ایده ماهیت دانش (لیبرالی) به فلسفه مربوط می‌شود. فلسفه‌ای که زیادی از آمریکایی‌ها از آن غافل انجام گرفته‌اند و نگاه پراگماتیستی بر آنها غالب انجام گرفته هست. فلسفه، مادر یادگیری لیبرال هست. اقتصاد، روانشناسی، جامعه شناسی، علوم سیاسی و زبان‌شناسی فقط بعضی از فرخانومدان جوان فلسفه هستند. رشته‌های مختلف به مثابه DNA  فلسفه را در بر می‌گیرند. این رشته‌ها سیستمی برای سازمان دهی و درک جهان شناخته انجام گرفته انسان‌ها، جوامع و طبیعت را تشکیل می‌دهند که غربی ها به صورت آرمان گرایانه عنوان “هنر لیبرال” به آن می‌دهند.

هنرهای لیبرال نظام تتکمیلی را تشکیل می‌دهند که متشکل از زمینه‌های تحقیقاتی پایدار اما غیرقابل تغییر هست که در برخی نقاط، فرسایشی و در سایر نقاط با هم مخلوط می‌شوند و با تغییر شیوه‌های فرهنگی در حال تشکیل انجام گرفتن با یک زبان مشترک، مفروضات و همپوشانی با پایگاه‌های دانشی فرهنگ‌های مختلف هستند. بنابراین، بین روانشناسی و فلسفه، و یا بین دیدگاه دانشمند طبیعت و شاعر، این ارتباطات شکل می‌گیرد اما این روند، تعریف، محدوده و گستره هنر لیبرال را برای ما مشکل می‌سازد.

 در سراسر جهان، مخالفان تعلیم هنرهای آزاد (لیبرال آرت)، به فرمت‌های تعلیمی و پلن‌های درسی انتقاد دارند، برای اینکه این آموزه‌ها زیاد از حد بر توانایی‌های فنی و حسی تأکید دارند

با این حال هنر لیبرال در حقیقت  یک ارزش یا ایده نیست بلکه گروهی از ایده‌هایی هست که به قول لودویگ ویتگنشتاین «شباهت خانوادگی» را به اشتراک می‌گذارند.

در بهترین حالت، تعلیم لیبرال به معنای ایجاد مهارت‌های عملی و بارگزاری داده‌ها در مغز دانش آموزان هست هرتعداد ممکن هست یک یا دو واقعیت را هم در خلال آن تعلیم دهد.

امروزه هنر لیبرال چیست؟

در حال حاضر زیادی از موضوعات موجود در محدوده وسیع این دسته قرار دارند؛ یک دوره لیسانس تخصصی بین رشته‌ای هست که موضوعاتی را در علوم انسانی و همچنین علوم اجتماعی، طبیعی و حتمی پوشش می‌دهد. طیف هنرهای لیبرال به طور کلی در پوشش این رشته‌های علمی در این دوران نمود پیدا کـــرده‌اند:

علوم انسانی – شامل هنر، ادبیات، زبان شناسی، فلسفه، دین، اخلاق، زبان های مدرن خارجی، موسیقی، تئاتر، گفتار، زبان‌های کلاسیک (لاتین / یونانی) و غیره

علوم اجتماعی – شامل تاریخ، روانشناسی، قانون، جامعه شناسی، سیهست، مطالعات جنسیتی، انسان شناسی، اقتصاد، جغرافیا، ارتباطات و غیره

علوم طبیعی (پایه) – شامل ستاره شناسی، زیست شناسی، شیمی، فیزیک، گیاه شناسی، بهستان شناسی، گونه شناسی حیوانات، زمین شناسی، علوم زمین و غیره

علوم حتمی – شامل ریاضیات، منطق، آمار و غیره

اصطلاح “تعلیم هنر لیبرال” همچنین می‌تواند مختص به مطالعه از یکی از موارد فوق (به عنوان مثال، یک دانشجوی محصل در رشته فلسفه می تواند به طور تخصصی در رشته هنر مطالعه کند) انجام شود. به طور کلی، این روند، به پلن‌های طبقه‌بندی‌انجام گرفته‌ای اشاره دارد که دنبال آن ارائه طیف گسترده‌ای از دانش و مهارت هست.

کالج‌های لیبرال هنر

امروزه، دوره‌های هنر لیبرال افزایش در ایالات متحده ارائه می‌شود. در ایالات متحده صدها دانشگاه و کالج تخصصی لیبرال وجود دارد. تفاوت‌های قابل توجهی بین کالج‌های تخصصی لیبرال و دیگر دانشگاه‌های ایالات متحده وجود دارد. کالج‌های لیبرال هنر معمولا به انجام گرفتت به مشارکت دانشجویان متکی هستند و سطح بالایی از تعامل، تعلیم و همکاری دانش آموزان و معلمان را تشویق می‌کنند. در حالی که دانشگاه‌ها تمایل به نخستویت‌بندی پژوهش دارند و کارکنان افزایشی برای تدریس پایان تایم اختصاص داده‌اند.

دوره‌های لیبرال هنر در اروپا

اگرچه مفهوم هنرهای لیبرال در اروپا به وجود می‌آید، اما امروزه تعداد این موسسات زیاد کاهش از ایالات متحده هست. هرتعداد در سال‌های اخیر، هنرهای لیبرال به طور گسترده‌ای در دسترس بوده هست. در حال حاضر کاهش از نیمی از کشورهای اروپایی دارای کالج‌های لیبرال یا دانشگاه‌هایی هستند که دارای پلن تحصیلی لیسانس هستند؛ یعنی بلغارستان، بلژیک، هستونی، فرانسه، آلمان، یونان، مجارستان، ایتالیا، لیتوانی، هلند، لهستان، روسیه، اسلواکی، سوئد، سوئیس و انگلستان. از این تعداد فقط انگلیس، سوئد، هلند، ایتالیا و آلمان دارای زیاد از یک موسسه هستند که دوره‌های هنر لیبرالی را تعلیم می‌دهند.

در سراسر جهان، مخالفان تعلیم هنرهای آزاد (لیبرال آرت)، به فرمت‌های تعلیمی و پلن‌های درسی انتقاد دارند، برای اینکه این آموزه‌ها زیاد از حد بر توانایی‌های فنی و حسی تأکید دارند، در حالی که از دیگر مهارت‌های حیاتی (معنوی) چشم پوشی می‌کنند. با این وجود، برای یک دانش آموز بالقوه ممکن هست دشوار باانجام گرفت که آنچه را که از چنین گستره‌ای می‌آموزد، کسب کند. در این مکان برخی از مهارت‌های کلیدی به دست آمده از یک مدرک لیبرال برای یک دانش آموز معمولی تیتر وار ارائه می‌شود:

مهارت‌های تفکر تحلیلی، ارزیابی، انتقادی و خلاق

مهارت‌های ارتباطی موثر

حل مسئله و مهارت‌های هوش مصنوعی

توانایی یادگیری و ترکیب ایده‌های جدید

تجربه در تجزیه و تحلیل داده‌ها کمی و کیفی

مهارت‌های خواندن انتقادی و بازتابنده

مهارت‌های عددی

مهارت‌های تحقیق موثر

سازمان و مهارت‌های مدیریت زمان

مهارت‌های سواد هشداراتی

مهارت‌های تصمیم‌گیری اخلاقی

توانایی سوالات معنی‌دار

توانایی کار در یک تیم

اعتماد به نفس و درک خود

توانایی حساس بودن به دیگران و تحمل تفاوت‌های فرهنگی

مهارت‌های زبان خارجی و دانش متقابل فرهنگی

عناصر تشکیل دهند هنرهای لیبرال

هنرهای لیبرال به طور سنتی از دو عنصر کلیدی دموکراسی تشکیل انجام گرفته‌اند: تفکر انتقادی و منطقهوندی. منطقهوندی، در ابتدای امر، فقط یک مفهوم سیاسی در معنای عادی نیست. یکی از ابعاد مدنی سنتی هست که گستره فعالیت‌هایی مانند رأی گیری و خدمت هیئت منصفه، حمایت داوطلبانه، گفتگو و اشتراک هشدارات و سایر مشاغل در عرصه عمومی را شامل می‌شود.

بعد دوم منطقهوندی اقتصادی می‌باانجام گرفت بدین معنا که، عضو مولد یک جامعه، انجام کاری برای خود و دیگران، چه در کارخانه، مزرعه، خانه، دفتر، گاراژ، و چه در جلسه هیئت مدیره را برعهده گیرد.

نوع سوم منطقهوندی (و تمرکز ویژه علوم انسانی) منطقهوندی فرهنگی هست، از طریق مشارکت در مکالمه‌های مختلف که فرهنگ را تشکیل می‌دهند.

هنرهای لیبرال دانشجویان را برای منطقهوندی در سه عرصه سیاسی، اقتصادی، و فرهنگی آماده می‌کنند. این فرفرداا منجر به شکل‌گیری یک انسان لیبرال در جوامع غرب می‌شود و تفکر انتقادی هم از برآیند این منطقهوند لیبرالی شکل پیدا می‌کند.

تفکر انتقادی موتور فکری یک دموکراسی کارکـــردی هست. مجموعه ای از شیوه های ذهنی که گستره، عمق، وضوح و انسجام را به گفتمان عمومی می‌رساند. این چیزی هست که باعث می‌شود تفکر به عموم آقام عمیق و انعطاف پذیر باانجام گرفت. و با این حال، مانند هنرهای لیبرال و منطقهوندی، تفکر انتقادی یکپارچه نیست و یا توصیف آن آسان نیست. تعریف نخستیه ممکن هست به این صورت شروع شود: در حالی که فلسفه درباره تفکر به طور کلی هست، تفکر انتقادی در مورد تفکر من یا شما یا شخص دیگری در این مکان و حال هست.

هنرهای زیبا

حال با بررسی به عمل آمده می توان گفت هنرهای لیبرال به طور تکمیل در جامعه ما نفوذ پیدا کـــرده هست. هنرهای لیبرال پایان رشته‌های علوم انسانی، علوم احتماعی، پایه و غیره را در بر می‌گیرد و این پارادیم علمی تاریخی هست که انسان ایرانی در چنبره آن هست. هنر لیبرال خاصه در مفهوم آرت در ایران، در دانشکده هنرهای زیبا در دانشگاه پایتخت متبلور می‌شود. تعریفی که از این جنس هنر لیبرال یا همان هنرهای زیبا ارائه می‌شود بدین قرار هست:
هنرهای زیبا هنرهایی هست که تنها به دلایل زیبایی‌شناسی و بدون توجه به کارکـــرد یا پایداری‌شان خلق انجام گرفته‌اند. به عبارتی نه به خاطر چیزی دیگر، بلکه به خاطر خودشان به وجود آمده‌اند.

دانشکده هنرهای زیبا در رشته معماری برای نخستین بار در مدرسه مروی محل تحصیل طلاب علوم دینی تشکیل انجام گرفت به طوری که بین طلاب دینی و دانشجویان هنرکده تقابل ایجاد انجام گرفت. اینکه یک مدرسه با منش و مشی لیبرالی در مدرسه‌ای با شاکله فرهنگی شیعه دایر شود جای پرسش و تامل دارد. این تقابل نه به صورت ظاهری و فرمال در این دو قطب تعلیمی، بلکه یک تقابل و نزاع فرهنگی و جهان بینی را به نمایش می‌گذارد.

این هنرکده را با الگوبرداری از مدرسه عالی هنرهای زیبای پاریس ایجاد کـــردند. آندره گدار فرانسوی ریهست افتخاری دانشکده را داشته هست. این دانشکده در دهه سی و چهل به رانجام گرفت قارچی خود در جامعه ایرانی ادامه داد و در حال حاضر هم به نام پردیس هنرهای زیبا در شش گروه تعلیمی،

۱- گروه معماری: دوره ‌های کارشناسی، کارشناسی ارانجام گرفت و دکتری

۲- گروه هنرهای تجسمی: دوره­‌های کارشناسی مجسمه ­سازی، نقاشی، عکاسی، ارتباط تصویری و دوره‌های کارشناسی ارانجام گرفت ارتباط تصویری و پژوهش هنر و دکتری پژوهش هنر

۳- گروه هنرهای نمایشی: دوره­ های کارشناسی کارگردانی، گیمگری، ادبیات نمایشی، طراحی صحنه، نمایش عروسکی و کارشناسی ارانجام گرفت ادبیات نمایشی و سینما

۴- گروه موسیقی: دوره ­های کارشناسی موسیقی

۵- گروه منطقهسازی: دوره­ های کارشناسی، کارشناسی ارانجام گرفت و دکتری

۶- گروه طراحی صنعتی: دوره ­های کارشناسی و کارشناسی ارانجام گرفت طراحی صنعتی، نسلی از هنرمندان لیبرالی یا همان منطقهوند لیبرالی را با جهان بینی آن تحویل جامعه ایرانی می‌دهد.

می‌توان گفت در تار و پود تعلیم و پرورش و تعلیم عالی جامعه ایرانی معرفت هنر لیبرالی نفوذ و رسوب پیدا کـــرده هست و راه طولانی برای برون رفت از این وضعیت پیچیده و دشوار را پیش رو داریم.

*رسانه انقلاب