حسام | حس من

اما و اگر اکران فیلم خارجی در ایران/ پروژه‌ای که باید مهندسی شود

۲۷ فروردین ۱۳۹۷

به نقل کرد کارشناسان، اکران فیلم های خارجی در ایران بایدها و نبایدهای زیادی دارد و اگر به جوانب اجرای طرح جدید سازمان سینمایی دقت نشود می تواند تجربه شکست خورده سال های قبل را تکرار کند.

به نقل سینمارویدادسابقه اکران فیلم های خارجی در ایران به پیش از انقلاب اسلامی می رسد، اکران فیلم های دست تعدادمی که در برابر فیلمفارسی قرار گرفت و در نهایت باعث از بین رفتن اقتصاد سینمای ایران در آن دوره انجام گرفت. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، سینمای ایران با رویکـــردی جدید در دهه ۶۰ مجدد احیا انجام گرفت و در کنار آن بنیاد سینمایی فارابی نیز با سیهست حمایت از این سینمای نوپا، آثار حیاتی سینمای جهان را برای اکران انتخاب و وارد کشور کـــرد. این روند تا مدت ها ادامه داشت ولی در نهایت به دلیل ظرفیت اندک سالن ها و افزایش تولیدات سینمای ایران تعطیل انجام گرفت.

طی سال های گذشته برخی از مراکز و نهادهای فرهنگی نمایش فیلم های خارجی روز را در «سینماتک»ها ادامه دادند که با هستقبال از سوی مخاطبان حرفه ای سینما همراه بود، اما روزهای پایانی سال ۹۶ از سوی سازمان سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی اعلام انجام گرفت که اکران فیلم های خارجی این بار با مسئولیت موسسه رسانه های تصویری از زیرمجموعه های این سازمان دولتی در پلن سینماهای کشور قرار می گیرد.

چالش اکران فیلم خارجی ما را بر آن داشت تا درباره این مساله با تعدادی از فعالان حوزه سینما که تجربه اکران فیلم خارجی داشته اند به گفتگو نشستیم.

در این گزارش با عبدالله اسفندیاری که از اواخر دهه ۵۰ تا اوایل دهه ۸۰ در حوزه خرید فیلم های خارجی برای بنیاد سینمایی فارابی فعالیت داشته هست، جمال ساداتیان تهیه کننده و سینمادار که طی سال های گذشته تجربه اکران فیلم های روز سینمای جهان را در سینما قلهک داشته هست و رضا سعیدی پور مدیر سینما آزادی از جمله سینماهایی که در گذشته تجربه اکران فیلم های خارجی را پشت سر گذاشته هست، گفتگو کـــرده ایم.

فارابی در اکران فیلم خارجی موفق نبود

رضا سعیدی پور مدیر سینما آزادی درباره اکران فیلم های خارجی در سینماهای کشور ما به رویدادنگار مهر گفت: در آیین نامه سال ۹۷ اکران فیلم های سینمایی هم آمده و پردیس هایی که دارای تعداد سالن هستند می توانند یک سانس تا یک سالن تکمیل خود را (بستگی به تعداد سالن هایی که هر سینما دارد) به اکران فیلم های خارجی اختصاص دهند، منوط به اینکه فقط و فقط فیلم های خارجی را از موسسه رسانه های تصویری دریافت کنند و با این موسسه قرارداد ببندند.

به نقل کرد وی، موسسه رسانه های تصویری به عنوان متولی دریافت حق پخش فیلم های خارجی در ایران انتخاب انجام گرفته هست.

این سینمادار در پاسخ به اینکه چه فیلم هایی و با انتخاب چه کسی در سبد اکران قرار می گیرد، تاکید کـــرد: هنوز نمی دانیم موسسه رسانه های تصویری مجوز چه فیلم هایی را دریافت کـــرده تا برای اکران پلن ریزی کنیم.

سعیدی پور درباره تجربه قبلی اکران فیلم های خارجی در ایران که توسط بنیاد سینمایی فارابی زیرمجموعه سازمان سینمایی اداره می انجام گرفت، بیان کـــرد: در گذشته تجربه اکران فیلم های خارجی توسط بنیاد سینمایی فارابی را پشت سر گذاشتیم که در آن دوران معمولا فیلم هایی اکران می انجام گرفت که درجه یک نبود و به صورت اتفاقی یک یا دو فیلم از فروش نیکوی برخوردار می انجام گرفت و اکران دیگر فیلم ها در گیشه شکست می خورد و اکثرا فیلم ها مورد هستقبال آقام قرار نمی گرفت.

مدیر سینما آزادی در پاسخ به اینکه آقام این روزها به فیلم های روز دسترسی دارند و دیگر دلیل باید برای دیدن همان فیلم ها به انتخاب سیستم دولتی به سینما بیایند، گفت: درست هست که دسترسی آقام این روزها به فیلم های روز جهان آسوده انجام گرفته هست و با هر امکاناتی مانند گوشی موبایل، تبلت، لپ تاپ و یا در خانه های خود می توانند فیلم ها را ببینند اما دیدن یک فیلم در سالن سینما و در کنار دیگران لطف دیگری دارد، حتی اگر بخش هایی از فیلم سانسور شود و یا تغییر کند.

سابقه بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه مشخص هست، تعداد سالی فیلم های خارجی را وارد کـــرد و برای مخاطب عام به نمایش گذاشت که تجربه موفقیت آمیزی نبودوی تاکید کـــرد: باید دید موسسه رسانه های تصویری چه فیلم هایی را انتخاب و تا چه اندازه به سلیقه مخاطب عام برای اکران فیلم های روز جهان توجه می کند. سابقه بنیاد سینمایی فارابی در این زمینه مشخص هست، تعداد سالی فیلم های خارجی را وارد کـــرد و برای مخاطب عام به نمایش گذاشت که تجربه موفقیت آمیزی نبود، باید دید موسسه رسانه های تصویری چه سیهستی را در این زمینه دنبال می کند.

این مدیر سینمایی تاکید کـــرد که آقام دوست دارند فیلم های خارجی را در سینما ببینند.

سعیدی پور در پایان بیان کـــرد: سالن های سینما براساس آیین نامه اکران فیلم های خارجی را نمایش می دهند، به عنوان مثال سینما آزادی چون ۵ سالن سینما دارد تنها می تواند تک سانس نمایش فیلم خارجی در روز داشته باانجام گرفت اما سینماهایی که بالای ۸ یا ۱۰ سالن سینما دارند می توانند یک سالن خود را به طور تکمیل به نمایش فیلم های خارجی اختصاص دهند.

رقابت میان فیلم های ایرانی و خارجی

سید جمال ساداتیان تهیه کننده سینما و مدیر سینما قلهک درباره تجربه اکران فیلم های روز جهان در این سینما گفت: از نام «سینماتک» قلهک مشخص هست که اکران فیلم های روز جهان در آن افزایش وجه تعلیمی دارد. در ابتدا که می خوهستیم این بخش را راه اندازی کنیم با این ایده جلو رفتیم که سینمای ایران جایگاه نیکوی در جهان دارد و باید برای تربیت نسل های فردا ابزارهای تعلیمی فراهم کنیم و یکی از این ابزارها نمایش فیلم های خارجی هست زیرا هرچه قدر یک فیلم در پرده بزرگ تر نمایش داده شود، تکنیک فیلم مانند صدا، تصویر، نورپردازی افزایش خود را نشان می دهد.

به نقل کرد وی، فیلم های خارجی که در این سینما اکران می شود آثاری هست که دی وی دی آنها در دسترس آقام هست و از اکران آنها در جهان مدتی گذشته هست.

این سینمادار تاکید کـــرد: سینما قلهک فیلم خارجی را برای عامه آقام نمایش نمی دهد و می توان آن را یک کلوپ برای اهالی هنر دانست و با توجه به اینکه در این سینما افزایش به بحث تعلیمی توجه می شود، اکران فیلم ها نیز در یک اشل محدود صورت می گیرد. افراد عضو این باشگاه نیز با نگاهی تعلیمی به این سینما می آیند و گاه انجام گرفته هست بارها برای دیدن یک فیلم به سینما می آیند. این مدل نمایش با نمایش فیلم برای مخاطب عام که تنها می خواهد فیلم های روز جهان را ببینند، متفاوت هست زیرا در این مدل اکران عمومی افزایش به بحث سرگرمی اثر توجه می شود.

تهیه کننده فیلم سینمایی «جامه دران» با اشاره به اینکه عده ای برای دیدن فیلم های در حال اکران به خارج از کشور سفر می کنند، توضیح داد: در چنین شرایطی دلیل نباید فضا به گونه ای فراهم شود تا آقام در کشور این فیلم ها را ببینند؟ اگر چنین شرایطی برای اکران فیلم های خارجی در ایران فراهم شود، بی شک طیف گسترده تری از مخاطبان به سینما می آیند.

آمار مراجعه مخاطبان به سینما برای دیدن فیلم های ایرانی نشان می دهد که آحاد جامعه را دربر نمی گیرد و ضریب نفوذ فیلم های ایرانی تعدادان بالا نیستساداتیان در بخش دیگر صحبت هایش بیان کـــرد: آمار مراجعه مخاطبان به سینما برای دیدن فیلم های ایرانی نشان می دهد که آحاد جامعه را دربر نمی گیرد و ضریب نفوذ فیلم های ایرانی تعدادان بالا نیست. آمار نشان می دهد که مخاطبان فیلم هایی که در ایران اکران می شود، نزدیک به ۴ میلیون نفر هست و از ۸۰ میلیون نفر جمعیت در کشور تنها ۵ درصد به سینما می آیند. دلیل نمی توانیم ۹۵ درصد دیگر را به سمت سینما جذب کنیم؟ این امکان وجود دارد که با نمایش فیلم های خارجی بتوان بخشی دیگر از مخاطبان را جذب کنیم.

وی ادامه داد: با اکران فیلم های خارجی در ایران رقابت جانانه تری برای فیلم های ایرانی به وجود می آید و فیلمسازان ایرانی تلاش می کنند آثار خود را از لحاظ کیفی به جایگاهی برسانند که بتوانند با فیلم های خارجی رقابت کنند. اگر رقیب قدرتمند در گیشه نداشته باشیم به این فکر نمی افتیم که خود را تقویت کنیم.

مدیر سینماقلهک درباره نقاط ضعف طرح اکران فیلم های خارجی در ایران گفت: هر تعداد این روزها اشتیاق برای ساخت سالن های نمایش ایجاد انجام گرفته هست اما تا ۲ سال گذشته ظرفیت نمایش کشور، شاید تنها می توانست یک سوم تولیدات سینمایی را پوشش دهد و زیادی از فیلم ها فرصت اکران پیدا نمی کـــردند. در حال حاضر هم حتی فیلم هایی که فرصت اکران پیدا می کنند به دلیل تعداد بالای فیلم هایی که در نوبت اکران هستند و یا اکران انجام گرفته اند خود را قربانی اکران می دانند.

وی تاکید کـــرد: زمانی که ظرفیت نمایش در کشور بالا برود، می توانیم مازاد این ظرفیت را در اختیار نمایش فیلم های خارجی بگذاریم نه اینکه از ظرفیت محدود سینمای ایران کم کنیم.

ساداتیان بیان کـــرد: سینمای ایران سال گذشته ۱۵۰ میلیارد تومان فروش داشت ولی در سال هایی که جمعیت کشور ۵۰ میلیون نفر بود، ۸۳ میلیون بلیت سینما فروخته می انجام گرفت و ظرفیت نمایش نیز همان چیزی بود که امروز هست. چه چیز باعث انجام گرفته بود آن روزها آقام در طول یک سال به طور متوسط یک و نیم بار به سینما می رفتند ولی امروز از هر ۵ نفر فقط یک نفر به سینما می رود. این امر نشان می دهد که نقصی وجود دارد. بارها نقل کرد ایم که سینمای ایران با مشکل کمبود سالن مواجه هست اما دلیل یک بار ننقل کرد ایم که ضریب اشغال همین سالن های اندک، پایین هست. بخشی از این مشکلات به نوع تولید فیلم بستگی دارد و گاهی فیلم هایی در سینما اکران می شوند که نمی توانند با مخاطب ارتباط برقرار کنند، در چنین شرایطی تکلیف سینمادار چه می شود.

زمانی که ظرفیت نمایش در کشور بالا برود، می توانیم مازاد این ظرفیت را در اختیار نمایش فیلم های خارجی بگذاریمتهیه کننده فیلم سینمایی «برف روی کاج ها» درباره این پرسش که دلیل همین ظرفیت اندک باید به فیلم های خارجی داده شود، توضیح داد: به زودی سالن های جدیدی به سینما اضافه می شود که نمی توان همه این ظرفیت ها را با فیلم های ایرانی پر کـــرد. باید به این فکر کنیم که چگونه می توان دیگر آحاد جامعه را به سینما جذب کـــرد. امروز امیدواریم که اقتصاد سینمای ایران به ۲۰۰ میلیارد تومان برسد که به صورت حتم این میزان نیز مطلوب نیست. اگر در ایران هر آدمی فقط یک بار در طول سال به سینما برود، یعنی ۸۰ میلیون نفر به سینما رفته اند و این به آن معنا هست که گردش مالی سینمای ایران به هزار میلیارد تومان می رسد.

ساداتیان در پایان صحبت هایش تاکید کـــرد: دیدن فیلم روی پرده سینما لذت دیگری دارد. منکر این نیستم که ممکن هست برخی از فیلم های خارجی در هنگام اکران دچار سانسور شود، اما قرار نیست همه فیلم هایی که در سینمای جهان اکران می شود در ایران نیز نمایش داده شود. اگر به طور متوسط ماهی یک فیلم خارجی در سینمای ایران اکران شود، به این معنا هست که در سال ۱۲ فیلم خارجی در کشور نمایش داده می شود. آیا ما نمی توانیم از میان تعداد بالای فیلم هایی که در دنیا اکران می شود ۱۲ فیلم را انتخاب کنیم که دچار ممیزی نشود و در جذب مخاطب موفق باانجام گرفت؟ قطعا می توان چنین کاری کـــرد، نمونه بارز آن فیلم «میان ستاره ای» هست که هیچ بحثی برای سانسور نداشت و مورد هستقبال مخاطبان ایرانی قرار گرفت.

نباید فیلم های خارجی بی مهار وارد کشور شود

عبدالله اسفندیاری از جمله مدیران سینمایی هست که از بعد از انقلاب در بنیاد سینمایی فارابی و به صورت حتم در تلویزیون فعالیت داشته هست. وی که تجربه خرید فیلم های خارجی در دهه ۶۰ برای اکران عمومی در ایران را دارد به رویدادنگار مهر گفت: سال ۱۳۵۶ سینمای ایران در رقابت نابرابر اکران بی مهار فیلم های خارجی که اکثرا فیلم های دسته سوم و سطح پایین بودند و افزایش از کشورهای هند، ترکیه، ایتالیا و کشورهای عربی می آمد، شکست خورد به گونه ای که در سال ۱۳۵۷ تنها ۵ فیلم سینمایی در ایران تولید انجام گرفت. بعد از انقلاب تولید در سینمای ایران در سال ۱۳۶۲ و با حضور بنیاد سینمایی فارابی آغاز انجام گرفت و نخستین کاری که بنیاد سینمایی فارابی انجام داد حمایت از فیلم های ایرانی در مقابل فیلم های خارجی بود؛ همان چیزی که امسال با نام حمایت از کالای ایرانی دنبال می شود زیرا تولیدات سینمای ایران یکی از کالاهای ایرانی به شمار می روند.

بعد از انقلاب تولید در سینمای ایران در سال ۱۳۶۲ و با حضور بنیاد سینمایی فارابی آغاز انجام گرفت و نخستین کاری که بنیاد سینمایی فارابی انجام داد حمایت از فیلم های ایرانی در مقابل فیلم های خارجی بودوی توضیح داد: در آن دوران وارد کـــردن فیلم های خارجی توسط بخش خصوصی ممنوع انجام گرفت و در انحصار بنیاد سینمایی فارابی قرار گرفت و این بنیاد نیز مامور انجام گرفت تا فیلم هایی را برای اکران انتخاب کند که باعث ارتقای سینمای ایران شود به همین دلیل به دنبال اکران فیلم های مفید و متنوع دنیا بود. این فیلم ها منحصر به فیلم های آمریکایی نبود و سعی می انجام گرفت جریان های جدید و شاخص سینمایی در ایران معرفی شود و فیلم هایی برای اکران در سینمای ایران انتخاب می انجام گرفت که رقیب و ویرانگر سبد اکران فیلم های ایرانی نبود.

این مدیر سینمایی بیان کـــرد: در آن دوران فیلم های تجاری مانند «با گرگ ها می رقصد» و یا فیلم های ایتالیایی قابل توجه مانند «خانه اسپاگتی» نیز اکران انجام گرفت که در عین تجاری بودن از خط قرمز سینمای ایران یعنی ابتذال به دور بود. انتخاب دشوار گیرانه فیلم خارجی برای اکران عمومی نخستین روش و حیاتیترین سیهست معاونت سینمایی تایم و بنیاد سینمایی فارابی بود که در حمایت از فیلم ایرانی در مقابل فیلم خارجی اعمال انجام گرفت.

اسفندیاری تاکید کـــرد: زمانی که کالای خارجی به صورت گزیده انتخاب شود، باعث ارتقای کالای داخلی هم می شود.

وی با اشاره به اینکه در سال های جنگ تولیدات سینمای ایران اندک انجام گرفته بود، گفت: در آن سال ها تلاش لازم شد تا سینمای ایران ارتقا پیدا کند و مورد حمایت نیز قرار گرفت و رانجام گرفت کـــرد. مساله دیگر این هست که در دهه ۶۰ و ۷۰ با این وسعت ابزاری مانند ویدیو، فضای مجازی و ماهواره در دسترس آقام نبود اما امروز آقام به صورت آنلاین فیلم های خارجی را می بینند ولی این گستردگی دسترسی آن چیزی نیست که تماشاچی را راضی نگه دارد و آنچه که تماشاچی را راضی نگه می دارد دیدن فیلم روی پرده عظیم سینما و آن هم در محیط سینما هست.

مدیر اسبق گروه فیلم و سریال و تئاتر شبکه نخست سیما بیان کـــرد: بدیهی هست زمانی که سالن ها ما پاسخگوی تولیدات داخلی نیست باید به مساله سالن سازی دقت زیادی شود و سالن هایی با ظرفیت های متنوع در مکان های مختلف منطقه وجود داشته باانجام گرفت تا دسترسی آقام به سینما رفتن آسوده تر شود. به صورت حتم به تازگی اقدامات نیکوی در این زمینه شده هست و این مشکل نسبتا در حال برطرف انجام گرفتن هست، به خصوص با ایجاد پردیس های سینمایی که تجربه نیکوی را ایجاد کـــرده اند.

وی در بخش دیگر صحبت هایش تاکید کـــرد: اکران فیلم های خارجی روی پرده سینما نیازمند پلن ریزی معقول هست که این امر باید توسط بخش دولتی صورت گیرد و این بار این ماموریت به موسسه رسانه های تصویری داده انجام گرفته هست. این موسسه باید تلاش کند فیلم های نیکوی را که کاهشین سانسور را داشته باانجام گرفت، انتخاب کنند تا آقام تمایلی به دیدن این فیلم ها داشته باشند. اینکه ورود فیلم های خارجی به دست بخش خصوصی سپرده شود تا فیلم های خارجی بی مهار وارد کشور شود، صد در صد به ضرر سینما خواهد بود، مانند اینکه در دیگر صنایع ملی کشور جنس های بی کیفیت چینی وارد کشور انجام گرفت و بازار داخلی از بین رفت.

اینکه ورود فیلم های خارجی به دست بخش خصوصی سپرده شود تا فیلم های خارجی بی مهار وارد کشور شود، صد در صد به ضرر سینما خواهد بوداسفندیاری گفت: اگر فیلم های خارجی بی مهار وارد کشور شوند همان اتفاقی رخ می دهد که در سال ۱۳۵۶ رخ داد و فیلم های ایرانی در رقابت نابرابر با فیلم های خارجی شکست خوردند. تاکید می کنم که می توان با پلن ریزی معقول، تعدادی فیلم خارجی که موجب ارتقای سینمای ایران می شود در کشور اکران کـــرد.

وی دامه داد: سینما و صنعت سینما برای اینکه خود را به روز کند باید اکران خارجی را به صورت حساب انجام گرفته دنبال کند. کشورهایی مانند آلمان نیز برای حمایت از تولیدات خود در مقابل سینمای مهاجم (مهاجم اقتصادی) که همان سینمای هالیوود و بالیوود هست، محدودیت هایی برای اکران این دسته از فیلم ها ایجاد کـــرده اند دلیل که اکران بی رویه فیلم های دسته تعدادم سینمای مهاجم می تواند باعث نابودی سینمای داخلی شود.

این مدیر سینمایی توضیح داد: به خاطر دارم در سال ۱۳۶۱ به هند سفر کـــردیم و از میان ۲۰۰ فیلمی که دیدیم تنها ۳۰ فیلم را برای تلویزیون و سینما خریدیم. در همین زمان بود که ظرفیت سینمای ایران تبدیل به یک مشکل انجام گرفت و کم کم توجه به خرید فیلم های خارجی کاهش و به فراموشی سپرده انجام گرفت.

اسفندیاری در پایان با تاکید بر اینکه باید اکران فیلم های خارجی را مهندسی کـــرد، گفت: مشکل ظرفیت اکران در سینمای ایران به گونه ای هست که برای ۳۰ سالن سینما و حتی تعداد سانس دعوا می شود اما در آمریکا یک فیلم در ۴ هزار سالن سینما نمایش داده می شود.